Sunday, 4 June 2017

জাকৰুৱা পোকৰ আক্রমণৰ আঁতধৰি



সেউজী ধৰণী

জাকৰুৱা পোকৰ আক্রমণৰ আঁতধৰি



ডঃ চাদিকুল হুছেইন

     জাকৰুৱা পোক (Swarming caterpillar বা Army worm)  শস্যৰ এবিধ গৌণ অনিষ্টকাৰী পোক। কিন্তু এই গৌণ পোকবিধে বিগত বছৰত অসমৰ প্রায় সকলোকেইখন জিলাৰ ধাননিত যি ৰূপ ধাৰণ কৰিলে তাক দেখি ৰাজ্যৰ প্রতিজনলোক স্তম্ভিত হৈ পৰিছিলখেতি-পথাৰত দেখা দিয়া কীট-পতংগ সময়ত কেনে ভয়াবহ হৈ উঠিব পাৰে তাৰ ই এক জলন্ত উদাহৰণ সুখৰ কথা যে আৰু অধিক ক্ষতিসাধন কৰাৰ আগেয়ে জাকৰুৱা পোক ৰোধ কৰিব পৰা গ’ল আৰু কৃষকসকলেও কিছু সকাহ পালে কিন্তু পোকবিধৰ এনে ৰূপ দেখি আমি যি শিকিলো তাৰ আঁতধৰি শস্যৰক্ষাৰ কেতবোৰ অতি প্রয়োজনীয় দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ প্রয়োজন বোধ কৰিছোঁ

খেতি পথাৰত কীট-পতংগ
এডৰা শস্যত নানানবিধ কীট –পতংগই দেখা দিয়ে। বিভিন্ন সময়ত আবির্ভাৱ হোৱা এই কীট-পতংগবোৰৰ কিছুমানে আশ্রয় বা জিৰণি ল’বলৈ শস্যত পৰেহি ; শস্যৰ একো অনিষ্ট নকৰে। আনহাতে এনে কিছুমান কীট-পতংগ আছে যিবোৰে খাদ্যৰ অন্বেষণত আহি শস্য ডৰাত পৰেহি। এনে কীট-পতংগৰ আকৌ দুটা ভাগ দেখা যায়। এবিধে খাদ্য হিচাপে আন কীট-পতংগ ভক্ষণ কৰে আৰু আনবিধে শস্যৰ বিভিন্ন অংগৰপৰা খাদ্য আহৰণ কৰে। প্রথমবিধ পতংগভোজী হোৱা হেতুকে এইবোৰক শস্যৰ উপকাৰী কীট (Beneficial insect) বোলা হয়। আনহাতে দ্বিতীয়বিধ তৃণভোজী বাবে শস্যৰ হানি হয়, যাৰ বাবে উৎপাদন কম-বেছি পৰিমাণে হ্রাস পায়। এইবোৰ শস্যৰ অনিষ্টকাৰী কীট (Harmful insect)গতিকে বুজিব পৰা গ’ল যে শস্যত দেখা দিয়া প্রতিবিধ কীট-পতংগই অনিষ্টকাৰী নহয়। এইখিনিতে কৈ লৈছোঁ যে কীট-পতংগৰ উপৰিও বিভিন্ন কাৰকৰ যেনে:- এন্দুৰ-নিগনি, ৰোগ-ব্যধি, অপতৃণ,  আদিৰ বাবেও শস্যৰ উৎপাদন হ্রাস পায়উৎপাদনত ব্যার্ঘাত জন্মোৱা এনে কাৰকবোৰক বুজাবলৈ ইংৰাজীত Pest শব্দটো ব্যৱহাৰ হয়। আমাৰ এই আলোচনা অনিষ্টকাৰী কীট- পতংগকলৈ কৰা হ’ব যদিও কথাবোৰ আন কাৰকবোৰৰ ক্ষেত্রটো প্রায় সমানেই প্রযোজ্য।
এডৰা শস্যত নানানবিধ অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগই দেখা দিয়েকিন্তু এই সকলোবোৰ সমানে অনিষ্টকাৰী নহয়। সেয়ে শস্যত কৰা ক্ষতিলৈ লক্ষ্য কৰি  কিছুমানক কম অনিষ্টকাৰী অর্থাৎ গৌণ অনিষ্টকাৰী কীট (minor pest) আৰু আন কিছুমানক বেছি অনিষ্টকাৰী অর্থাৎ মূখ্য অনিষ্টকাৰী কীট (major pest) বুলি ধৰা হয় আনহাতে গৌণ অনিষ্টকাৰী কীটবোৰো সকলো সময়তে গৌণ হৈ নাথাকি বিভিন্ন কাৰণত মূখ্য অনিষ্টকাৰী কীট হৈ পৰিব পাৰেএনেবোৰ কীটক সাম্ভাব্য অনিষ্টকাৰী কীট (Potential pest) বুলি কোৱা হয়। কীট-পতংগবোৰক এনেদৰে ভাগ কৰাৰ উপৰিও খেতি-পথাৰত ইহঁতৰ আৱির্ভাবলৈ লক্ষ্য কৰি sporadic pest, regular pest আদি হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।




হঠাৎ ইমানবোৰ জাকৰুৱা পোক?
এটা গোছাতে ইমানবোৰ পলু? ক’ৰ পৰা আহিল এইবোৰ?? গোটেই ধাননীডৰা খাই শেষ কৰিলে!!! কৃষকে পথাৰত জাকৰুৱা পোকবোৰ দেখি কৰা প্রাৰম্ভিক প্রতিক্রিয়া আছিল এনেধৰণৰকিন্তু সচাঁকৈয়ে পোকবোৰ এইদৰে  হঠাৎ আহি মহামাৰি ৰূপত দেখা দিলেহি জানো? নিশ্চয় এৰাতিৰ ভিতৰতে ক’ৰবাৰ পৰা আহি এখনৰ পাছত আন এখন পথাৰ তহিলং কৰাহি নাই। জাকৰুৱা পোকৰ দৰে এনে বহুবোৰ কীট-পতংগ আছে যিবোৰ অতি সীমিতভাৱে পথাৰত থাকে; শস্যৰ বিশেষ ক্ষতি নকৰে অর্থাৎ ইহঁত গৌণ অনিষ্টকাৰী কীট। কিন্তু প্রিয় খাদ্য, অনুকুল জলবায়ু আৰু প্রাকৃতিক শত্রুৰ অনুপস্থিতিত ইহঁতৰ সংখ্যা কেতিয়াবা অস্বাৱাভিকভাৱে বাঢ়ি যায়। জাকৰুৱা পোকৰ খাদ্যৰ তালিকাখন বৰ দীঘল। এনে দীঘল খাদ্য তালিকা থকা কীটবোৰক বহুভক্ষী (Polyphagous) কোৱা হয়। কৃষিতন্ত্রত এনে বহুভক্ষী কীট অনেক আছে। খাদ্যৰ অভাৱ নঘটে বাবে এনে কীটবোৰ বছৰৰ প্রায় সকলো সময়তে দেখা যায়। কিন্তু জীৱন-চক্রৰ বিভিন্ন পর্যায় পূর্ণ কৰিবৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা জলবায়ু ইহঁতৰ অনুকুল নহ’লে, উপযুক্ত খাদ্যৰ বর্তমানতো কীটবোৰৰ বংশ বৃদ্ধিত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন প্রাকৃতিক শত্রু যেনে:- চৰাই-চিৰিকটি, পতংগভোজী কীট, ৰোগ-ব্যাধি আদিৰ বাবেও কৃষিতন্ত্রত অনিষ্টকাৰী কীট-পংতগৰ সংখ্যা বিপদজনকভাৱে বাঢ়িব নোৱাৰে। আমাৰ অলক্ষিতে প্রকৃতিত চলি থকা এনে কার্যবোৰৰ বাবে প্রকৃতিত জীৱকুলৰ মাজত এক ভাৰসাম্য বর্তি আছে। কিন্তু কিবা কাৰণত যদি প্রাকৃতিক ভাৰসাম্য বিনষ্ট হয় তেন্তে কোনো কোনো উদ্ভিদ কিম্বা প্রাণীৰ সংখ্যা বাঢ়ি যায় আৰু সময়ত পুনৰ কম হৈ স্বাভাৱিক ৰূপ পায় এয়াই প্রকৃতিৰ নিয়ম।
কীট-পতংগবোৰো পাৰিস্থিতিতন্ত্রৰ অংগ। সেয়ে খেতি-পথাৰত ইহঁতৰ সংখ্যা বঢ়া-টুটাৰ দিশটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ যাওঁতে প্রকৃতিত ঘটি থকা বিভিন্ন ঘটনালৈ লক্ষ্য কৰিব লাগিব। বিগত বছৰত দেখা দিয়া জাকৰুৱা পোকৰ বিভিষিকাৰ(?) বিষয়ে বুজিবলৈ যাওঁতে সেই সময়চোৱাৰ কৃষিকার্যৰ লগতে জলবায়ুৰ কথাখিনি জুকিয়াই চোৱাৰ প্রয়োজন ধানখেতিৰ বাবে মাটি অতি কমেও চাৰিবাৰ চাহ কৰাটো আৱশ্যক। কথাতে কয় “ষোল চাহে মূলা, তাৰ অর্ধেক তুলা; তাৰ অর্ধেক ধান, বিনা চাহে পাণ”এই কৃষিকার্য কৃষকে ফাগুন-চ’তৰ পৰা আৰম্ভ কৰেদ’কৈ দিয়া প্রথম চাহটোৱে পাছৰ কৃষিকার্যবোৰ সুচাৰুভাৱে কৰাত সুবিধা কৰি দিয়াৰ লগতে শীতকালত মাটিৰ তলত সুপ্ত অৱস্থাত থকা কীট-পতংগবোৰ উন্মূক্ত কৰেএনে কীটবোৰৰ বেছি ভাগ ৰ’দ-বৰষুণৰ কবলত পৰাৰ লগতে চৰাই-চিৰিকতিৰ খাদ্য হয় ইয়াৰ পাছৰ কৃষিকার্যবোৰেও মাটিডোখৰ খেতিৰ উপয়োগী কৰি তোলাৰ উপৰিও কীট-পতংগৰ বংশ বৃদ্ধিত বাধা জন্মায়। কিন্তু দেখা যায় যে আজি কিছু দিনৰপৰা পথাৰ প্রস্তুত কৰা কার্যটোত বহুতো কৃষকে কম গুৰুত্ব দিবলৈ লৈছে। প্রথম চাহটো প্রায়বোৰ কৃষকে বহুত পলমকৈ দিয়ে, যাৰ বাবে শীতকালত সুপ্ত হৈ থকা কীটবোৰৰ অধিকাংশই ব’হাগ-জেঠত বংশ বিস্তাৰ কৰিবলৈ সুবিধা পায়। ইয়াৰ পাছৰ কৃষিকার্যবোৰটো হীন-দেৰি হ’বলৈ লৈছে। জাকৰুৱা পোকৰ কবলত পৰা প্রায় সকলো পথাৰতে এনে হোৱা দেখা গৈছিল, যাৰ বাবে কৃষকে পথাৰ প্রস্তুত কৰাৰ পূর্বেই  মাটিৰ তলত সুপ্ত অৱস্থা্ত থকা বহুবোৰ কীট-পতংগই পূর্ণাংগ ৰূপ ধাৰণ কৰি পথাৰত থিতাপি লয়। বহুভক্ষী কীটবিধৰ খাদ্যৰ অভাৱ নঘটে আনহাতে জলবায়ু বংশ বিস্তাৰৰ বাবে ক্রমে উপযোগী হৈ আহিলপথাৰত প্রাকৃতিত শত্রু চৰাই-চিৰিকটি আদিৰ অবর্তমানত ইহঁতৰ সংখ্যা বাঢ়ি গ’ল। এই সময়চোৱাত পথাৰলৈ যি হাৰত তাঁত-বাতি হ’ব লাগিছিল সেয়াও নহ’ল। আৰু এদিন যেতিয়া পোকবোৰ দেখা গ’ল তেতিয়ালৈ বহুত পলম হৈ গ’ল।  আনহাতে এই সময়তে ৰাজ্যখনৰ এক বিস্তৃত অঞ্চল বানপানীৰ কবলত পৰে। নদ-নদীৰ বাঢ়নী পানীয়ে পলস আদি কঢ়িয়াই অনাৰ লগতে বহুতো কীট-পতংগৰ লেটা-পলু আনি পথাৰবোৰত মেলি দিয়েহি। এইবোৰৰ ভিতৰত জাকৰুৱা পোক অন্যতম। সময়ত এই লেটা-পলুবোৰৰপৰা পোকবিধৰ বংশ বিস্তাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু আমাৰ কিছু অপকর্মৰ লগতে অৱহেলাৰ বাবে গৌণ অনিষ্টকাৰী হিচাপে গণ্য কৰা জাকৰুৱা পোকে মূখ্য অনিষ্টকাৰীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। ফলাফল সর্বজনৰে বিদিত। 

জাকৰুৱা পোকৰ বাবে হোৱা ক্ষয়-ক্ষতি

আগেয়ে কৈছো যে জাকৰুৱা পোক এবিধ গৌণ অনিষ্টকাৰী কীট। আনহাতে ই এবিধ সাম্ভাব্য অনিষ্টকাৰী কীট (Potential pest)যোৱাটো বছৰত কেতবোৰ কাৰণৰ বাবে ই এক ভয়াৱহ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। কিন্তু এনে হোৱাৰ পাছত আমাৰ ক্ষয়-ক্ষতি কিমান হ’ল ? যি সময়ত কীটবিধৰ বিৰূদ্ধে ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰা হৈছিল তেতিয়ালৈ পলুবোৰে আক্রান্ত গোছাবোৰৰ পাত খাই যথেষ্ট অনিষ্ট কৰিছিল। পথাৰৰ এনে অৱস্থাত দুজন কৃষি বিজ্ঞানীয়ে দুখন জিলাত পৃথকে পৃথকে দুটা সৰু পৰীক্ষা কৰি কিছু তথ্য আহৰণ যত্ন কৰে। লক্ষীমপুৰ আৰু যোৰহাট দুয়োখন জিলাত শুঁৰপোকৰ আক্রমণ হৈছিল। সেয়ে ডঃ প্রবাল শইকীয়া আৰু মৌচুমী ফুকনে ক্রমে লক্ষীমপুৰ আৰু যোৰহাটত জিলাত জাকৰুৱা পোকৰ বাবে হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ পৰিমাণৰ বিষয়ে জানিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। লক্ষীমপুৰৰ পৰীক্ষাত দিচাং নামৰ হস্র কৃষিকালৰ (<১০০ দিন) জাতটো ব্যৱহাৰ হোৱাৰ বিপৰীতে যোৰহাটৰ হোৱাৰ বিপৰীতে যোৰহাটৰ টিয়কত ৰঞ্জিৎ নামৰ দীর্ঘ কৃষিকালৰ (>১৫০ দিন) জাতটো ব্যৱহাৰ হৈছিল। পৰীক্ষা দুটাৰ ফলাফল তলত দিয়া হ’ল:-


     তালিকাখনৰপৰা বুজিব পৰা গৈছে যে জাকৰুৱা পোকৰ আক্রমণৰ মাত্রা ৭০-৮০% হোৱাৰ পাছতো যথাযথ ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰি উৎপাদন হ্রাসৰ পৰিমাণ সীমিত কৰিব পৰা গ’ল। সেই সময়ত ঘনাই কৰা পথাৰ নিৰীক্ষণৰ লগতে থলুৱা আৰু ৰাসায়নিক ব্যৱস্থাৰপনাৰ সমন্বয়ত এয়া সম্ভৱ হৈ উঠিল। জাকৰুৱা পোকৰ বিভিষিকাই দেখা দিয়া অঞ্চল সমূহতো কৃষি বিভাগৰ ফালৰপৰা অনুৰূপ ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰাৰ বাবে কৃষক ৰাইজে সকাহ পালে। পৰৱর্তী সময়ত কোনো অঞ্চলৰপৰা কেৱল জাকৰুৱা পোকৰ আক্রমণৰ বাবে ধানৰ উৎপাদন কম হোৱাৰ বাতৰি পোৱা নগ’ল। ৰজা- প্রজা সকলোৱে স্বস্তিৰ নিশ্বাস পেলালে।




আমি কি শিক্ষা লাভ কৰিলোঁ ?
১) কীট-পতংগবোৰ পাৰিস্থিতিতন্ত্রৰ অংগ। প্রকৃতিত ইহঁতৰ সংখ্যা প্রকৃতিৰ নিয়ম অনুসৰি বঢ়া-টুটা কৰেএই নিয়মত ব্যাঘাট জন্মিলে ইহঁতৰ বংশ বৃদ্ধিত প্রভাৱ পৰে, যাৰ বাবে প্রায় ক্ষেত্রতে সংখ্যা অস্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়ি যায়।
২) খাদ্য উৎপাদনৰ বাবে গ্রহণ কৰা বেছি ভাগ কৃষিকার্যই প্রাকৃতিৰ নিয়মত কম-বেছি পৰিমাণে ব্যার্ঘাট জন্মায়। সেয়ে এনে কার্যবোৰ কৰিবলৈ যাওঁতে পার্যমানে সাৱধান হোৱা উচিত।
৩) উপকাৰী আৰু অপকাৰী দুয়োবিধ কীট-পতংগক চিনি লোৱাটো একান্ত প্রয়োজন। ইয়াৰ লগতে মূখ্য আৰু গৌণ অনিষ্টকাৰী কীটৰ বিষয়ে সম্যক জ্ঞান থকাৰ দৰকাৰ।
৪) অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগ নিয়ন্ত্রণৰ কৌশলবোৰ যথাযথভাৱে প্রয়োগ কৰাত গুৰুত্ব দিব লাগে আৰু এই ক্ষেত্রত থলুৱা কৌশলবোৰেও সমানে প্রাধান্য পোৱা উচিত।
৫) নিয়মিত পথাৰ পৰিদর্শন কৰাটো কৃষিকর্মৰ অন্যতম দিশ বুলি বিবেচিত কৰাৰ লগতে  শস্যৰক্ষাৰ ক্ষেত্রত ইয়াক প্রথম পদক্ষেপ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগিব। কাৰণ নিয়মিত পথাৰ পৰিদর্শন অভাৱত অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগই বংশ বিস্তাৰ কৰি মহামাৰী ৰূপ ধাৰণ কৰাৰ পূর্ণ সম্ভাৱনা থাকে।

ছবি উৎস: ছচিয়েল মিডিয়া


ম’বাইল:: ৯৪৩৫১৩৫৬৩১

Friday, 2 June 2017

বনচাইৰ বিষয়ে কেতবোৰ ভ্রান্ত ধাৰণা::Wrong conception about Bonsai



সেউজী ধৰণী
                 
                    বনচাইৰ বিষয়ে কেতবোৰ ভ্রান্ত ধাৰণা




নৱ কুমাৰ বৰা

     চীন আৰু জাপানৰ বাহিৰে আন দেশবোৰৰ বহুতোলোকে বনচাইক গছ-গছনিক কৃত্রিমভাৱে বাওনা কৰি ৰখা এক নিষ্ঠুৰ প্রক্রিয়া বুলি কব খোজে। ইয়াক অৱশ্যে বনচাইৰ গভীৰতালৈ নোসোমাৱা তথা পাৰদর্শিতা লাভ কৰিব নোৱৰাৰ ফল বুলিয়েই ধৰণা কৰিব পাৰি। আমাৰ পূর্বৰ লেখাত (http://sadik2crs.blogspot.in/2016/10/bonsai.html ) আলোচনা কৰি অহাৰ পাছত এই প্রশ্নৰ প্রাসঙ্গিকতা অর্থহীন যদিও সর্বসাধাৰণৰ মনৰ খুদুৱনি মৰিবলৈ কেইটামান বাস্তৱ যুক্তি দাঙি ধৰা হ’ল।

প্রথম কথা হ’ল --- বনচাইত কোনো কৃত্রিমতা নাই। পর্বত-পাহাৰ, শিল-গুহ্বৰ, গছৰ খোৰোং আদিত প্রকৃতিক ভাবে বহুতো বনচাই পোৱা যায়। প্রকৃতিৰ অফুৰন্ত শক্তিৰ বৈচিত্রতাৰ এক প্রতিফলন হ’ল বনচাই। তদুপৰি এই শিল্পৰ অনুপ্রেৰণা লাভ কৰা বৌদ্ধ ধর্মৰ প্রধান নীতি হ’ল প্রেম, কৰুণা আৰু মৈত্রী। ইয়াত নিষ্ঠুৰতাৰ প্রশ্নই উঠিব নুঠে।

     বনচাইবোৰ বিসঙ্গতিপূর্ণ বাওনা বা জুপুকামৰি থকা গছ নহয়; স্বাভাৱিক শাৰিৰীক প্রক্রিয়াৰে জীয়াই থকা ইহঁত আন গছবোৰৰ এক ক্ষুদ্র সংস্কৰণহে। গছবোৰৰ ডাল-পাত কাটি থকাৰ ফলত উপযুক্ত পৰিমাণৰ ৰ’দ-বতাহ পাই শ্রীবৃদ্ধি হৈ ইহঁত ফুলেফলে জাতিষ্কাৰ হৈ উঠে। অন্যথাই সিহঁতৰ স্বাভাৱিক ফলফুল নধৰিলেহেঁতেন আৰু প্রকৃতিৰ বুকুতো জীয়াই নাথাকিলহেঁতেন। আনহাতে বনচাইবোৰ শ শ বছৰ ধৰি স্বাভাৱিক ভাবেই জীয়াই থাকে। চীন আৰু জাপানত এতিয়াও সাতশ- আঠশ বছৰীয়া বনচাই পোৱা যায়।




আকাৰ দিবলৈ গছবোৰৰ গাত তাঁৰ আদিৰে অতি সাৱধান দুখ নোপোৱাকৈ মেৰিওৱা হয়। গছবোৰক উপযুক্ত সাৰ-পানী মাটি আদিৰ যোগান ধৰি পোক-পৰুৱা, ৰোগ-ব্যাধি, প্রতিকুল বতৰৰপৰা ৰক্ষা কৰি উপযুক্ত পৰিৱেশত ৰখা হয়। শিপা কাটি থকাৰ ফলত খামুচি ধৰা শিপাৰ প্রযোজন কমি গৈ খাদ্য আহৰণকাৰী শিপাৰ বৃদ্ধি হয়। তদুপৰি মাটিৰপৰা আহৰণ কৰা আহাৰ আৰু পাতে প্রস্তুত কৰা খাদ্যৰ অনুপাত সন্তলিত অৱস্থাত থাকে, যাৰ বাবে খাদ্যৰ পৰিপুষ্টিতো ভাৰসাম্যতা আহি পৰে। এইবোৰৰ বিপৰীতে সচৰাচৰ টাবত ৰোৱা গছবোৰ বহু ক্ষেত্রত বৰ কষ্টত জীয়াই থকা দেখা যায়। আনহাতে হে’জ আদি কলম নাইবা বিভিন্ন আকাৰ দিবলৈ কাটি থকাতো বাগিচাৰ এক চিৰ প্রচলিত প্রথা। ইয়াৰ লগতে চিন্তা কৰকচোন বনচাইক নিষ্ঠুৰ প্রক্রিয়া বুলি কোৱা সকলে হাতত চাহ কাপ লওঁতে চাহগছৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ বিষয়ে অলপমানো ভাবেনে?





বাইল: ৮৪৭২০২৪৮১৭

Sunday, 28 May 2017

PATCHOULI: A POTENT AROMATIC OIL BEARING PLANT


সেউজী ধৰণী


                    PATCHOULI: A POTENT AROMATIC OIL BEARING PLANT



 Dr.  Gitanjali Devi


                 Patchouli (Pogostemon cablin Benth.) has been identified as an essential oil bearing aromatic plant in Assam with immense export potential. The oil of patchouli is used to manufacture soap, cosmetics and incense .In its native Indomalesian region it has been used as an insecticide and leech repellent and to soothe menstrual cramps. Anti-fungal and anti- inflammatory properties make it a useful aid in easing dry skin, acne and eczema as well as benefiting the nervous and glandular systems. In cosmetics, patchouli oil is used as perfume ingredients because of its fixative properties and compatibility with other essential oils. Patchouli has found widespread use in modern industry. It is a component in about a third of modern, high-end perfumes. Patchouli is also an important ingredient in East Asian incense. It is used as a scent in products like paper towels, laundry detergents, and air fresheners and also food processing industry. During the 18th and 19th century silk traders from China travelling to the Middle East packed their silk cloth with dried patchouli leaves to prevent moths from laying their eggs on the cloth. In the 19th century, the fragrance was used to scent fabrics manufactured in India for export to Europe. Patchouli is a perennial bushy herb or shrubs with strong large stems and aromatic furry leaves under Labiatae family. Its aromatic oils can be found in various parts of the plant, including leaves, stalks, branches, and roots. The majority of essential oil in patchouli exists in the leaves cells and hairs of patchouli leaves. The distillation of dried patchouli leaves produces viscous light yellow to dark brown patchouli oil that contain pogostone, thymol, eugenol, cinnamaldehyde, and henzaldehyde. Worldwide consumption of patchouli is about 2,000 metric tones a year. Indonesia is the world largest supplier of patchouli, supplying more than 80% of the world market .Other producing countries are China, India and Spain. India produces less than 20 metric tones of patchouli oil whereas consumption of patchouli oil has reached 300 metric tones a year. It is grown in small pockets mainly in Karnataka and Tamil Nadu. The agro-climatic conditions of Assam are conducive for large-scale cultivation and production of patchouli. Assam has earned commendation of the World Bank for its success in cultivation and marketing of patchouli.




             The patchouli is a perennial crop, remaining in the field for about 3 years and gives 2 to 3 crops of leaves annually. Patchouli plant grows alongside paddy, in between large trees or crops, or in the open fields. It is common to see patchouli plants growing among rubber, coconut, pine, corn, peanut and other plantation. Patchouli requires deep, well-drained, fertile, slightly acidic soils, rich in humus; its growth is luxuriant in regions experiencing mild summer (24-28ºC), and a good rainfall ranging from 150 to 300 cm. Its nursery is raised in shade by planting 10-12 cm long cuttings at 10 x 10 cm spacing during the rainy season and the beds are kept continuously moist. About 85-90 per cent cutting per forth roots in a fortnight, they are ready for planting in the field in six to eight weeks at 90 x 90 cm spacing. The crop requires a liberal amount of organic matter and fertilizers; usually 10-12 tones of farmyard manure with 100 kg of P per ha is incorporated into the soil at the planting time, followed by 80 to 100 kg of N per hectare to the crop annually as top dressing in two split applications. Maintenance requires continuous removal of weeds and measures to prevent insects and parasites infestation.  The first crop is ready for harvesting in the next 4 to 6 months as indicated by the browning of the lower leaves, and the herbage is cut 10-25 cm below the apex in the morning hours. Usually, one or two growing branches are left unplucked to ensure a better growth of the succeeding harvest. The harvested leaves are dried in thin layers in shade for 3-4 days and they develop their characteristic odor. Mature stalks are removed before distillation. Ageing improves the odor and the dry leaves are therefore stored for a few months before distillation. A good crop stand yields about 2 tones of dry leaves (with 3 to 3.5% oil) per annum, yielding about 50-60 liter of oil per hectare. The oil sells between Rs 1,000 and Rs 1,500 / litre in the domestic market and even higher prices abroad. Production from 10 acres of land can support two distillation units of 1 q capacity (60 kg dry herb/batch) at a time. Running of two units of smaller size will be more economical compared to large size one in respect of labour utilization and distillation efficiency. A farmer should raise his own nursery and for this should establish nursery at least 6 months ahead of planting and go for multiplication



               Although there are 3 types of patchouli plant with similar characteristics, only one is extensively cultivated for its oil. The other two are grown in backyards and used as natural perfume and remedies.
1. Pogostemon Cablin Benth.: This is the most common type of patchouli and is also known as Pogostemon Patchouli or Pogostemon Mentha. Locally it is known as Aceh Patchouli. It is believed to have originated from the Philippines and later spreads to Indonesia, Malaysia, Madagascar, Paraguay, and Brazil. The top leaf is shinny green and the bottom part of the leaf appears dull and hairy, containing most of the oil in the plant. This type seldom flowers and has high oil yield, from 2.5 to 3.5%.
2. Pogostemon heyneanus: Also known as Java Patchouli or "forest patchouli". Originally came from India, this plant grows wild in the Java forest. The leaves are thin, dark green, and more pointed. It flowers and has oil content 1.5 to 1.5%. In Assam it is widely grown.
3. Pogostemon hortensis: Also known as "soap patchouli", traditionally used in laundry. The primary area of production is West Java. The leaf is shiny, smooth and thin, similar to Pogostemon Heyneanus; however it does not flower. The oil content is only 0.5 to 1.5 %, making it unattractive commercially.



                Patchouli cultivation can be a good option besides the traditional crops. Patchouli oil production in Assam could be a low cost agro-base cottage industry, which will give large-scale employment in rural areas. The North Eastern Development Finance Corporation (NEDFi) have designed and established a comprehensive system that focuses on the entire supply chain of patchouli, from cultivating selected patchouli hybrids to scientifically processing patchouli oil in the laboratories and also helps chalk out marketing strategies. Several other agencies like Assam Science Society, Gauhati University and the North Eastern Council (NEC) have also taken up projects to popularize cultivation of Patchouli.

            Though Assam is having nature friendly environment for the patchouli production and its growing demand in the pharmaceutical industry outside the region, Assam is losing out the economic benefit due to lack of awareness among the farmer. 




Assam Agricultural University, Jorhat :: e-mail:  gitanjali_devi@yahoo.in