Tuesday, 28 June 2016

ভেজাল সাৰৰ চিনাক্তকৰণ:Identification of fertilizer


সেউজী ধৰণী

 সুস্থ মাটি সুস্থ জাতি




ভেজাল সাৰৰ চিনাক্তকৰণ

ডঃ চাদিকুল হুছেইন

আমি ব্যৱহাৰ কৰা ৰাসায়নিক সাৰৰ গুণাগুণৰ ওপৰত মাটিৰ স্বাস্থ্য যথেষ্ট পৰিমাণে নির্ভৰ কৰে। ব্যৱহাৰ কৰা সাৰখিনি যদি বিশুদ্ধ নহয় তেন্তে মাটিৰ গুণাগুণ নষ্ট হোৱাৰ লগতে কৃষকজনৰ ধন অবাৱতে খৰছ হব। সেয়ে ব্যৱহাৰ কৰা সাৰৰ বিশুদ্ধতাৰ বিষয়ে জানিবলৈ যত্ন কৰিব লাগে। কেইটামান সৰু পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা কৃষকজনে  সাৰখিনিৰ গুণাগুণৰ বিষয়ে সহজে বুজিব পাৰে। কৃষকে সততে ব্যৱহাৰ কৰা সাৰ কেইবিধ হ’ল- ইউৰীয়া, ডাই- এমোনিয়াম- ফছফেট, একক চুপাৰ ফছফেট আৰু মিউৰেট অব পটাছ। আনহাতে আজিকালি বহুতো অঞ্চলৰ মাটিত জিংকৰ অভাব পৰিলক্ষিত হোৱাৰ বাবে জিংক চালফেট নামৰ সাৰবিধৰ ব্যৱহাৰ প্রয়োজন হৈ পৰিছে। বজাৰত সহজে উপলব্ধ হোৱা এই সাৰকেইবিধৰ বিশুদ্ধতা নিজাই পৰীক্ষা কৰি লওঁ আহক।

ইউৰীয়া
এইবিধ সাৰৰ দানাবোৰ দেখাত নিমখৰদৰে কিন্তু নিমখতকৈ উজ্জ্বল। দানাবোৰ সমান আকাৰৰ আৰু টান। নখ আদিৰে ভাঙিব নোৱাৰি। সাৰবিধ সহজে পানীত মিহলি হয়। এনে ইউৰীয়া মিহলি পানী কিছু ঠাণ্ডা হয়। এখন গৰম টাৱাত ইউৰীয়াৰ দানা অলপ দিলে ই ভাপ হৈ উৰি যায়। এই সহজ পৰীক্ষা কেইটাৰ দ্বাৰা আপোনাৰ ইউৰীয়াখিনি বিশুদ্ধ হয় নে নহয় জানিব পাৰিব।

ডাই-এমোনিয়াম- ফছফেট
এইবিধ সাৰ ক’লা বা মটীয়া বৰণৰ, দানাবোৰ আকাৰত কিছু ডাঙৰ, টান। ডিএপিৰ অলপ দানা চূণৰ লগত মিহলালে এটা বেয়া গোন্ধ ওলাই যিটো সহ্য কৰিব নোৱাৰি। গৰম টাৱাত ডিএপিৰ দানা দিলে যদি এইবোৰ ফুলি উঠে বুজিব আপোনাৰ সাৰখিনি বিশুদ্ধ।

 একক চুপাৰ ফছফেট
      কৃষকে এইবিধক চুপাৰ বুলিয়ে কয়। ইয়াৰ দানাবোৰ ক’লা বা বাদামী ৰঙৰ। গৰম টাৱাত দিলে দানাবোৰৰ একো পৰিবর্তন নহয়।

মিউৰিয়েট অব পটাছ  
এইবিধ সাৰ ৰঙা বৰণৰ। ঠিক যেন নিমখ মিহলি জলকীয়াৰ গুৰি। হাতৰ তলুৱাত অলপ সাৰ লৈ তাত পানী মিহলি কৰিলে দেখা যায় যে ই পানীত মিহলি হোৱা নাই। দানাবোৰ পৃথক ভাবে আছে। পাত্র এটাত পানী লৈ তাত সাৰবিধ মিহলালে দেখা যাব যে পানীখিনি সামান্য ৰঙচুৱা হৈছে

জিংক চালফেট
সাৰবিধ দেখিবলৈ পাউদাৰ গাখীৰৰ দৰে। পাত্র এটাত পানী লৈ তাত সাৰবিধ দিলে পানীখিনি কিছু গৰম হৈ পৰে। এয়া বিশুদ্ধ জিংক চালফেটৰ লক্ষণ। এতিয়া এটা পাত্রত পানী লৈ তাত ডিএপি অলপ মিলাই লওঁক। জিংক চালফেট মিহলি পানীখিনি ডিএপি মিহলি পানীখিনিৰ ওপৰত লাহে লাহে ঢালি দি লৰাই দিয়ক।  মিশ্রণটো যদি জমি দৈ সদৃশ হৈ পৰে তেন্তে বুজিব পাৰিব যে জিং চালফেটখিনি বিশুদ্ধ। পথাৰত সাৰ প্রয়োগ কৰাৰ আগেয়ে এই সহজ পৰীক্ষাকেইটাৰ দ্বাৰা সাৰৰ গুণাগুণৰ বিষয়ে নিশ্চিত হৈ ল’ব।


বিদ্রঃ ইণ্টাৰনেটৰ আধাৰত

ম’বাইল: ৯৪৩৫১ ৩৫৬৩১:: ID- sadik2crs@yahoo.co.in




Monday, 25 April 2016

সুস্থ মাটি সুস্থ জাতি:::Healthy soil --- Healthy nation


সেউজী ধৰণী

সুস্থ মাটি সুস্থ জাতি


ড: চাদিকুল হুছেইন

পৃথিৱীৰ খোলাটোৰ ওপৰৰ অংশটো য’ত ঘাহঁ-বন, গছ-গছনি আদি দেখিবলৈ পাওঁ সেই অংশকে ‘মাটি’ বুলি কওঁ। এই মাটিতে গজি উঠিছে বিভিন্ন তৰু-তৃণ, গছ-গছনি, যাৰ বাবে পৃথিৱীখন হৈ পৰিছে সেউজবুলীয়া। এই মাটিতে গজি উঠিছে নানানবিধ শস্য। লহপহ কৈ বাঢ়ি অহা এই শস্যই যোগান ধৰিছে সমস্ত জীৱকুলৰ নিত্য প্রয়োজনীয় খাদ্য। সেয়ে পৃথিৱীখনক কওঁ- ধৰা, ধৰণী, সেউজী ধৰণী। আনহাতে বিজ্ঞানীসকলৰ মতে মাটি হ’ল খনিজ আৰু জৈৱ পদার্থৰে গঠিত এক ‘সজীৱ’ পদার্থ য’ত বায়ু, পানী আৰু অসংখ্য জীৱ-অণুজীৱৰ উপস্থিতিত উদ্ভিদ জগতখন ঠন ধৰি উঠিছে ।

কিন্তু আমাক ধৰি ৰখা এই ধৰণীখনি যেন আজি অসুস্থ বছৰৰ পাছত বছৰ তৃণ-তৰু, গছ-গছনিক এই মাটিয়েই খাদ্যৰ যোগান ধৰি আহিছে। আনহাতে নগৰ-চহৰবোৰ বাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে খেতিৰ মাটি কমি আহিছে, যাৰ বাবে একেডৰা মাটিত একাধিকবাৰ খেতি কৰিবলগীয়া হৈছে ; মাটিৰ ওপৰত বোজা বাঢ়ি গৈছে ; মাটিত জমা থকা গছৰ পোষক দ্রব্যৰ পৰিমাণ কমি আহিছে। উর্বৰ ধৰণীখন ক্রমে অনুর্বৰ হৈ পৰিছে।
অনুর্বৰ ধৰাক উর্বৰ কৰি তুলিবলৈ আমি ৰাসায়নিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছোঁ। কিন্তু প্রকৃতি প্রদত্ত জৈৱ পদার্থৰ অভাবত আমাৰ প্রচেষ্টা সফল হৈয়ো যেন সফল হ’ব পৰা নাই। কাৰণ আমি নাজানো কোনডোখৰ মাটিত কিমান জৈৱ পদার্থ আছে, কোনবিধ মৌলৰ অভাব ঘটিছে, মাটিডোখৰ আম্লিক নে খাৰুৱা? এনেবোৰ কাৰণত প্রয়োগ কৰা সাৰৰ বাবে মাটিৰ গুণাগুণ নষ্ট হ’বলৈ ধৰিছে আৰু বহুতো অঞ্চলৰ মাটি ৰুগীয়া হৈ প্রায় মৃত অৱস্থা পাইছেগৈ। এইদৰে মাটি ৰুগীয়া হৈ গৈ থাকিলে খাদ্য শস্যৰ উৎপান কমি আহিব ; অনাগত দিনত খাদ্যৰ বাবে হাহাকাৰ কৰিব লাগিব আৰু এদিন হয়তো আমাৰ সেউজীয়া ধৰাখনি জীৱকুলৰ বাবে অনুপয়োগী হৈও পৰিব। সেয়ে আমাৰ মাটিক সুস্থ, সবল ভাবে ৰাখি ভৱিষ্যৎ প্রজন্মক এনে এখন পৃথিৱী উপহাৰ দি যাব লাগিব য’ত তেওঁলোকে পাব সুজলাং, সুফলাং, মলয়জশীতলাং। ইয়াৰ বাবে প্রথমে প্রয়োজন হ’ব আমাৰ মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে ভালদৰে জানি লোৱা।

মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে জানিবলৈ তিনিটা উপায় অৱলম্বন কৰা হয়--- চকুৰে চাই, হাতেৰে চুই আৰু সংগ্রহ কৰা মাটিৰ নমুনা পৰীক্ষাগাৰত পৰীক্ষা কৰি। প্রথম উপায় দুটাৰে আমি মাটিডোখৰৰ বিষয়ে প্রাৰম্ভিক ধৰণা এটা কৰিব পাৰোঁ। আনহাতে পৰীক্ষাগাৰত কৰা পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা মাটিডোখৰৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সম্পূর্ণ ভাবে বুজি উঠো। সেয়ে চকুৰে চাই আৰু হাতেৰে চুই মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে কিছু কথা বুজি উঠাৰ লগতে মাটিৰ নমুনা পৰীক্ষা কৰি সেই বিষয়ে নিশ্চিত হ’ব লাগে।
সু্স্থ মাটিৰ বৰণ ক’লা বা গাঢ় বৰণৰ। এনে মাটিত যথেষ্ট পৰিমাণে কেঁচু দেখা যায়। গছৰ শিপা নাইবা উদ্ভিদৰ অৱশিষ্টও এনে মাটিত পোৱা যায়। চহ কৰাৰ আগেয়ে এনে মাটিত তাঁৰ এডাল হেচি দিলে অতি সহজে সোমায় যায়। চহ কৰোঁতে এনে মাটিয়ে লদা নাবান্ধে। বৰষুণৰ পাছত এনে মাটিত পানী ডোঙা বান্ধি নাথাকি লাহে লাহে নিগৰি ভিতৰলৈ সোমায় যায়। এনেবোৰ কথা নিৰীক্ষণ কৰি পথাৰখনৰ বিষয়ে কিছু কথা বুজিব পাৰি। কিন্তু মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সবিশেষ জানিবলৈ নমুনা সংগ্রহ কৰি পৰীক্ষাগাৰত পৰীক্ষা কৰিব লাগিব।

পৰীক্ষাৰ বাবে মাটিৰ নমুনা সংগ্ৰহৰ উত্তম সময় হৈছে খৰালি কাল। এই সময়ছোৱাত সংগ্ৰহ কৰা মাটিৰ নমুনা পৰীক্ষা কৰি প্ৰকৃত ফলাফল উলিয়াব পৰা যায়। তাৰবাবে পথাৰখন সৰু সৰু ভাগত ভাগ কৰি ল’ব লাগে। পথাৰৰ কাষৰ পৰা মাটি সংগ্রহ কৰিব নালাগে আৰু সংগ্রহ কৰা স্থানবোৰ অ’ৰ ত’ৰ (Random) হ’ব লাগে নমুনা সংগ্রহ কৰিবলৈ এখন কোৰ নাইবা খুৰপি, এখন বহল কাপোৰ বা কাগজ, পলিথিনৰ বেগ, লেবেল লিখিবলৈ কাগজ আদিৰ আৱশ্যক হ’ব তলত মাটিৰ নমুনা সংগ্রহ কৰা পদ্ধতিৰ বিষয়ে ছবিসহ বর্ণনা কৰা হৈছে।

পৰীক্ষাৰ বাবে মাটিৰ নমুনা সংগ্ৰহ




প্ৰথমে ওপৰৰ ঘাঁহ-বনবোৰ আঁতৰাই মাটিডোখৰ চিকুণাই লব।




 
কোৰেৰে প্রয়োজন হোৱা
গভীৰতালৈকে এছাব মাৰি কোৰত লাগি থকা মাটিখিনি আঁতৰাই লব।
  



এতিয়া বিপৰীত ফালৰ পৰা এচাব  মাৰি কোৰৰ মাটিখিনি আঁতৰাই লব

 ভিতৰৰ গাঁতটো ইংৰাজীৰ V আকাৰৰ হ’ল।

এই গাঁতটোৰ দুয়ো কাষৰ পৰা আধা ইঞ্চিমান ডাঠ মাটি কোৰ বা খুৰপিৰে চুৰুকি আনি    সংগ্রহ কৰিব






  

এইদৰে কেইবা ঠাইৰপৰা সংগ্রহ কৰা মাটিখিনি বহল কাগজখনত মেলি শিপা আদিবোৰ আঁতৰাব












চাফা মাটিখিনি ভালদৰে মিহলাই চাৰি ভাগ কৰি বিপৰীত দিশৰ মাটিখিনি পেলাই দিব







  





এই মাটি খিনিও আগৰ দৰেই চাৰিভাগ কৰি বিপৰীত দিশৰ মাটিখিনি পেলাই দিব।




এইদৰে তিনি-চাৰিবাৰমান কৰাৰ পাছত মাটি ২৫০ গ্রাম মানলৈ কমাই সেই ডৰাটোৰ প্রতিনিধিত্বমূলক নমুনা এটা সংগ্রহ কৰি মোনাত ভৰাব।







লেবাল এখনত কৃষকৰ নাম-ঠিকনা, সংগ্রহ কৰা তাৰিখ, আগেয়ে কৰা শস্যৰ নাম, কৰিব বিচৰা শস্যৰ নাম, আগেয়ে সাৰ প্রয়োগ কৰা হৈছিল নেকি? আদি তথ্যপাতি লিখি বেগত ভৰাই পৰীক্ষাগাৰলৈ পঠিয়াব।

  




বিজ্ঞানীসকলে মাটি পৰীক্ষা কৰি তাৰ ফলাফলৰ লগতে মাটিডোখৰত বিভিন্ন শস্যৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা সাৰৰ পৰিমাণ এখন কাগজত লিখিতৰূপত দিব এই কাগজখনক Soil Health Card কোৱা হয়।




·       সমান মাটি হ’লে তিনি বিঘা মাটিৰ বাবে এনে এটা নমুনা প্রস্তুত কৰিব লাগে
·       অসমান মাটি হ’লে দ’ আৰু বাম অঞ্চলৰ বাবে বেলেগ বেলেগ নমুনা প্রস্তুত কৰিব লাগে
·       সংগ্রহ কৰা মাটিখিনি ৰ’দত শুকুৱাব নালাগে
·       নতুনকৈ চহ নাইবা সাৰ দিয়া মাটি, পথাৰৰ আলি, খাল-ডোং, পুখুৰী, গছৰ তল, গোহালিৰ কাষ আদিৰ পৰা মাটি সংগ্রহ কৰিব নালাগে
·       এই ফলাফল তিনিবছৰৰ বাবে প্রযোজ্যইয়াৰ পাছত আকৌ পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে জানি লৈ প্রয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰিব লাগিব।
মাটি পৰীক্ষা পাছত যোগান ধৰা Soil Health Card-ৰ পৰামর্শসমূহ  যথাযথভাবে পালন কৰিব লাগে। কেৱল মাত্র ৰাসায়নিক সাৰ প্রয়োগ কৰিলে জৈৱ পদার্থৰ অভাৱত মাটিৰ গুণাগুণ নষ্ট হ’ব পাৰে। সেইবাবে সেউজসাৰ, পচন সাৰ, কেঁচুসাৰ, আদি প্রয়োগ কৰি মটিত জৈৱ পদার্থ বৃদ্ধি কৰিবলৈ যত্ন কৰিব লাগেইয়াৰ উপৰি জীৱাণুসাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাটিক সজীৱ কৰি তুলিব লাগে। আশা কৰা গৈছে যে কৃষকসকলে Soil Health Card জৰিয়তে মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে বুজি উঠি মাটিক সুস্থ তথা সজীৱৰূপত ৰখাৰ লগতে আমাক এটা সুস্থ জাতি হিচাপে জীয়াই থকাত সহায় কৰিব।
-----------------------------------------------------------------------------


Tuesday, 12 April 2016

হুৰুম Hurum, a delicious Rice product of Assam


সেউজী ধৰণী

হুৰুম



ডঃ চাদিকুল হুছেইন

অসমীয়া জা-জলপান বুলিলে যিকেইবিধ খাদ্য-সম্ভাৰৰ কথা মনলৈ আহে তাৰ ভিতৰত হুৰুম অন্যতম। কিছু জটিল পদ্ধতিৰে প্রস্তুত কৰা এইবিধ খাদ্য-সম্ভাৰ আহোমসকলৰ অৱদান সেয়ে হয়তো উজনি অসমত হুৰুমৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৱে হোৱা দেখা যায়। সি যি কি নহওক, দূৰ অতীজৰেপৰা এক উৎকৃষ্টমানৰ জলপান হিচাপে পৰিগণিত হৈ অহা হুৰুম আজিও আমাৰ সমাজত সমাদৃত। কিন্তু এটা কথা মন কৰিছোঁ যে যদিও বর্তমান সময়ত অসমৰ প্রতিখন চহৰতে অসমীয়া জা-জলপান এক লাভজনক উদ্যোগৰূপে গঢ় লৈ উঠিছে তথাপি হুৰুমৰ প্রচলন যেন অতি সীমিত। বহুতেই এইবিধ জলপানৰ প্রস্তুত প্রণালী ভালদৰে নাজানে বাবেই হয়তো এনে হৈছে। উজনি অসমত দেখা যায় যে স্থান ভেদে হুৰুম প্রস্তুত কৰা প্রণালী কিছু সুকীয়াঅৱশ্যে তাৰবাবে সোৱাদৰ বিশেষ তাৰতম্য হোৱা দেখা নাযায়।
হুৰুমৰ বাবে বৰাধানৰ আৱশ্যক। বৰাধানৰ বিশেষত্ব হ’ল যে ইয়াৰ চাউলবোৰ আঠাযুক্ত। অসমৰ কৃষকে বৰাধানৰ বহুকেইটা জাতৰ খেতি কৰে আৰু জাতভেদে এইবোৰত আঠাৰ পৰিমাণ বেলেগ বেলেগ। যিবোৰ বৰাধানৰ আঠা বেছি তেনেবোৰ জাত হুৰুমৰ বাবে উপযোগী। এনে কিছুমান জাত হ’ল ৰঙা বৰা, পাখি বৰা, ক’লা বৰা, ঘিউ বৰা, বকুল বৰা আদি। আমাৰ এই লেখাত তিনিচুকীয়া জিলাত সততে দেখা প্রণালী এটাৰ বিষয়ে ছবিসহ বর্ণনা কৰা হ’ল।
হুৰুম প্রস্তুতকৰণ পদ্ধতি


প্রথমে বৰাধানখিনি তিনিদিনমান পানীত তিয়াই থৈ পাছত পতান আদিবোৰ আঁতৰাই পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ব।



কেৰাহীত কিছু পানী লৈ কম জুইত ধানখিনি অলপ অলপকৈ ভপাবমন কৰিব যে প্রতিটো ধানেই যাতে সমানে তাপ পায়। এনেদৰে কিছু সময় ভপোৱাৰ পাছত ধানখিনি সামান্য কোমল হোৱা যেন দেখিলে কাঢ়ি আনি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিব।





এতিয়া ভপাই লোৱা ধানখিনি কুচি আদিৰে লৰাই কেৰাহীত শুকানে এনেদৰে ভাজিব যাতে ধানখিনি ঠিক ফাটো-ফাটো হয়।




এনে অৱস্থাৰ ধানখিনি গামোচা, ডলা আদিত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিব। পাছত ঢেঁকী বা খুন্দনাত খুন্দি চাউলখিনি উলিয়াব।








          
কেৰাহীত বালি গৰম কৰক আৰু গৰম বালিত চাউলখিনি অলপ অলপকৈ দিয়ক



কুচি আদিৰে লাহে লাহে লৰাই ভাজি থাকিলে দেখা যাব যে হুৰুম ফুটি ওলাইছে।




চালনিৰে চালি হুৰমখিনি সংগ্রহ কৰিব





কৃতজ্ঞতা: ‘নিয়ৰ আত্মসহায়ক গোট’, বৰগুৰি, তিনিচুকীয়া

ম’বাইল: ৯৪৩৫১ ৩৫৬৩১ ID: sadik2crs@yahoo.co.in  


Friday, 26 February 2016

সংৰক্ষণ কৃষি আৰু সম্পদ সংৰক্ষণ কৃষি প্রযুক্তি: On Conservation Agriculture (CA)


সেউজী ধৰণী

সংৰক্ষণ কৃষি আৰু সম্পদ সংৰক্ষণ কৃষি প্রযুক্তি
ডঃ তুলসী প্রসাদ শইকীয়া




     সংৰক্ষণ কৃষি বুলি ক’লে নূন্যতম চহ কিম্বা বিনা চহ অথবা চহ দিয়াৰ প্রবণতাক উল্লেখযোগ্যভাবে কমাই আগতে কৰা শস্যৰ অৱশিষ্টভাগ স্থলতে ৰাখি পাছৰ শস্যৰ খেতি কৰাৰ এক অভিনৱ পদ্ধতিক বুজায়। ইংৰাজীত এইবিধ কৃষি পদ্ধতিক কোৱা হয় Conservation Agriculture (CA)এই পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য হৈছে বিভিন্ন কৃষিকার্যৰ বাবে খেতি পথাৰত হোৱা ভূমিক্ষয় ৰোধ কৰা আৰু ভূমিৰ তাপ আৰু জীপ সঠিক ভাবে ৰখা। ভাৰতবর্ষ তথা আমাৰ ৰাজ্যৰ বাবে এইবিধ কৃষি পদ্ধতি এটা নতুন বিষয়। সেয়ে এই লেখাটোত নতুন পদ্ধতিটোৰ বিষয়ে কিছু কথা আলোচনা কৰিবলৈ যত্ন কৰা হৈছে।

অতি সম্প্রতি পৃথিৱীৰ বহুতো দেশত জনপ্রিয় হৈ উঠা ‘সংৰক্ষণ কৃষি’ৰ ধাৰণাটো আমি ভবাৰ দৰে নতুন নহয়, বৰং বহু পুৰণি। মার্কিন লেখক Edward Faulkner-য়ে ১৯৪৫ চনত প্রকাশ কৰা  “Ploughman’s Folly” নামৰ কিতাপখনত কৃষিৰ বাবে মাটি চহ কৰাকে আৰম্ভ কৰি বিভিন্ন কৃষিকার্যৰ বাবে মাটিৰ ওপৰত কেনে প্রভাৱ পৰিব সেই বিষয়ে অতি বিশদভাবে আলোচনা কৰিছিল। কিন্তু সেই সময়ত ‘সেউজ বিপ্লৱ’ৰ ঢৌৱে সকলোকে এনেদৰে আচ্ছন্ন কৰি ৰাখিছিল যে কিতাপখনত আলোচনা কৰা কথাবোৰে বিশেষ গুৰুত্ব নাপালে। ইয়াৰ পাছত ১৯৭৫ চনত জাপানী লেখক Masanobu Fukuoka-ৰ “One Straw Revolution” নামৰ কিতাপখন প্রকাশ পাই, য’ত তেখেতে যান্ত্রিক কৃষিৰ দোষবোৰ দেখুৱাই দি এইবোৰৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বহুতো পৰামর্শৰ দিয়ে। এনে পৰামর্শবোৰৰ ভিতৰত বিনা কিম্বা নূন্যতম চহৰে খেতি কৰা এক অন্যতমসেই সময়তে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্রান্তত ‘সেউজ বিপ্লৱ’ৰ কু-ফলবোৰ প্রকট হৈ উঠিছিল যাৰ বাবে পশ্চিমৰ দেশবোৰত জৈৱ কৃষিয়ে এক আন্দোলনৰ ৰূপ লৈছিল। এনে এক পৰিস্থিতিত Edward Faulkner, Masanobu Fukuoka আদিৰ দৰে বৰণ্য ব্যক্তিসকলৰ চিন্তা-চর্চাবোৰে গুৰুত্ব পাবলৈ লয় আৰু ইয়াৰ ফল স্বৰূপে Conservation agriculture (CA) নামেৰে এক বিশেষ কৃষি পদ্ধতিৰ সূচনা হয়। আনহাতে এইবিধ কৃষিৰ ধাৰণাটোক অনুধাবন কৰি Food and Agricultural Organization-য়ে পদ্ধতিবিধৰ সংজ্ঞা নিৰূপন কৰে এইদৰে-“Conservative Agriculture is a concept for resource-saving agricultural crop production that strives to achieve acceptable profits, high and sustained production levels while concurrently conserving the environment.” (FAO 2007)

সংৰক্ষণ কৃষিৰ মূল নীতি তথা প্রয়োগ প্রণালী

    বিজ্ঞানীসকলে দেখিছে যে প্রচলিত কৃষি পদ্ধতিত মাটি চহ কৰাৰ পাছত বতাহ-বৰষুণৰ বাবে ভূমিক্ষয় (Erosion) হৈ ওপৰৰ সাৰুৱা মাটিভাগ নষ্ট হয়। অসমান হেলনীয়া পথাৰত এই সমস্যা অতি প্রকট। এনে হোৱাৰ বাবে মাটিত শস্যৰ আৱশ্যকীয় পোষক দ্রব্যৰ অভাৱ ঘটে আৰু জৈৱ পদার্থৰ অভাৱত মাটিৰ পানী ধৰি ৰখা ক্ষমতা কমি যায়। কৃষিকার্যৰ এই অপকাৰী দিশটোলৈ লক্ষ্য কৰি বিজ্ঞানীসকলে সংৰক্ষণ কৃষি নামৰ পদ্ধতিটোৰ বাবে তিনিটা নীতি যুগুতাই উলিয়াইছে। এই নীতিকেইটা হ’ল:-
·       যান্ত্রিক ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা মাটিত নূন্যতম আঘাট
·       স্থায়ীৰূপত আৱৰণ শস্যৰ ব্যৱস্থা
·       শস্যাৱর্তৰ পূর্ণ প্রয়োগ
‌‌     উপৰোক্ত নীতিকেইটা সূচাৰূভাবে পালন কৰাৰ ওপৰতে সংৰক্ষণ কৃষিৰ সফলতা নির্ভৰ কৰিছে। সেয়ে এই নীতিকেইটা মানি চলিবলৈ আমাৰ কৃষিকার্য কেনে হোৱা উচিত সেই বিষয়ে বিজ্ঞানীসকলে আগবঢ়োৱা প্রয়োগ প্রণালীসমূহ এনে ধৰণৰ:-
·       নূন্যতম (Minimum/Reduced tillage) অথবা বিনা চহ (Zero tillage)
·       কৃষিকার্যত যন্ত্র-পাতিৰ ব্যৱহাৰ সীমিত কৰা
·       আৱৰণ শস্যৰ ব্যৱস্থা কৰা আৰু শস্যৰ অৱশিষ্টভাগ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা
·       স্থান আৰু সময়পোযোগী শস্যক্রম/শস্যাৱর্তন প্রৱর্তন কৰা
·       মাটিৰ কঠিনতা হ্রাস কৰা
·       শস্যসমূহৰ বাবে নতুন ধাৰণাৰ গঢ় দিয়া
দেখা গ’ল যে সম্পদ সংৰক্ষণ প্রযুক্তিৰ কার্য পৰিধি যথেষ্ট বহল। উৎপাদনশীলতাৰ লগত সম্পর্ক থকা বিষয়সমূহ যেনে মাটি, কৃষি মজুৰী, আর্থিক সংগতি আৰু উৎপাদন বাবে আৱশ্যক হোৱা পৰিচর্যা আদি বিভিন্ন দিশসমূহ সম্পদ সংৰক্ষণ প্রযুক্তি আওতাত পৰে। এই প্রযুক্তিৰ নীতি আৰু এইবোৰৰ প্রয়োগ প্রণালী নির্ধাৰণ কৰি বিজ্ঞানীসকলে আশা কৰিছে যে এইবোৰৰ যথাযথ প্রয়োগেৰে প্রচলিত কৃষিত দেখা দিয়া বিৰূপ প্রভাৱ হ্রাস কৰিব পৰা যাব। অৱশ্যে সংৰক্ষণ কৃষিৰ লক্ষ্য কোনো এটা অঞ্চলত আৱদ্ধ নাথাকি এক বিস্তৃত অঞ্চলত প্রয়োগ হ’ব লাগিব য’ত অঞ্চলটোৰ কৃষকৰ কৃষি ব্যৱস্থা আৰু ইয়াৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা সম্পদৰ ওপৰত নির্ভৰ কৰি সংৰক্ষণ কৃষিৰ লক্ষ্য নিৰূপিত হ’ব।
সংৰক্ষণ কৃষিৰ প্রয়োগ প্রণালী বহুকেইটা যদিও ইয়াৰ ভিতৰত বিনা চহ (Zero tillage) অথবা নূন্যতম চহ (Minimum/Reduced tillage), অন্তৱর্তী শস্য, শস্যৰ অৱশিষ্টভাগ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা আদি উল্লেখযোগ্য। আমাৰ কৃষকে ধান চপোৱাৰ পাছত নৰাবোৰ পুৰি দিয়া দেখা যায়। এনে কার্যৰ বহুতো ক্ষতিকাৰক দিশ আছে- যেনে: পৰিৱেশ প্রদূষণ, সেউজগৃহ গেছ নির্গমন, মাটিৰ উর্বৰতা শক্তি হ্রাস পোৱা আদি। ইয়াৰ উপৰিও এই কার্যৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা অতিৰিক্ত তাপৰ বাবে মাটিত থকা উপকাৰী জীৱাণুসমূহ মৰি যায়। আনহাতে এনে কার্যৰপৰা বিৰত থাকিলে মাটিৰ গুণাগুণ অটুট থকাৰ লগতে মাটিৰ উষ্ণতা সঠিকৰূপত থাকে, যাৰ বাবে উদ্ভিদৰ শ্রীবৃদ্ধি স্বাভাৱিক ভাবে হয়। তদুপৰি মাটিৰ জীপ ৰক্ষা কৰা , অপতৃণ নাশ কৰা , মাটিত জৈৱ পদার্থ বৃদ্ধি কৰা, নাইট্র’জেন সাৰৰ গ্রহণযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰা আদি অনেক লাভজনক কার্যও সংঘটিত হয় আৰু এনেবোৰ কাৰণৰ বাবে অঞ্চলটোৰ কৃষি উৎপাদনত স্থিৰতাই (Stability) দেখা দিয়ে। অসমৰ পথাৰত সংৰক্ষণ কৃষি প্রযুক্তি প্রয়োগ কৰি উপকৃত হ’ব পৰা যথেষ্ট থল আছে। তেনেকেইবিধমান সম্পদ সংৰক্ষণ প্রযুক্তিৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হ’ল।


ক) জিৰ’ টিলেজ পদ্ধতি(Zero Tillage technology)
     অসমৰ যিবোৰ অঞ্চল ঘেঁহুখেতিৰ বাবে উপযোগী তেনেবোৰ অঞ্চলত দীর্ঘদিনীয়া ধানৰ জাতৰ খেতি কৰি উঠি ঘেঁহুৰ খেতি কৰিবলৈ কিছু অসুবিধা হয়। কাৰণ ধান চপোৱাৰ পাছত ঘেঁহুৰ বাবে মাটি প্রস্তুত কৰি গুটি সিঁচালৈ কিছু সময়ৰ প্রয়োজন হয়, যাৰ বাবে ঘেঁহু সিঁচাৰ অনুমোদিত সময় কিছু পাৰ হৈ যায়। আনহাতে পলমকৈ সিঁচালে ঘেঁহুৰ  উৎপাদন হ্রাস পায়। অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নগাঁৱত অৱস্থিত আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্রই কৃষকৰ পথাৰত কৰা প্রদর্শনমূলক খেতিৰপৰা দেখা গৈছে যে নবেম্বৰ মাহৰ ২৫ তাৰিখৰ পাছত অর্থাৎ ধানৰ দীর্ঘদিনীয়া জাত চপোৱাৰ পাছত, ঘেঁহু সিঁচিলে পলম হোৱা প্রতিটো দিনৰ বাবে প্রতি হেক্টৰত উৎপাদন প্রায় ৩০ কি:গ্রাম হ্রাস পায়। এই সমস্যা কিছু লাঘৱ কৰিবলৈ চলোৱা পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা দেখা গ’ল যে মাটি চহ নকৰাকৈ ট্রেক্টৰৰ সহায়ত চলোৱা “জিৰ’ টিলেজ বীজ তথা সাৰ ড্রিল” নামৰ মেচিনৰ সহায়ত পোনপটিয়াকৈ মাটিত বীজ সিঁচি পলমকৈ কৰা ঘেঁহুখেতিত দেখা দিয়া সমস্যাৰ কম কৰিব পৰা যায়। কাৰণ এই পদ্ধতিৰে মাটি চহ কৰিলে ঘেঁহু সিঁচাৰ সময় ৭-১০ আগুৱাব পৰা যায়, যাৰ বাবে উৎপাদন হ্রাসৰ পৰিমাণ কমি যায়। এই পদ্ধতিত ঘেঁহুৰ উপৰিও মগুমাহ, মাটিমাহ, মচুৰ, বুটমাহ আদিৰ খেতিও কৰিব পাৰি।
জিৰ’ টিলেজ পদ্ধতিত কৰা খেতিত জীৱশ্ম ইন্ধন কম ব্যৱহাৰ হোৱাৰ বাবে কৃষি কার্যত খৰছ কম হয়। আনহাতে জীৱশ্ম ইন্ধন কমকৈ ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ কমকৈ নির্গত হয়। পৰীক্ষাৰদ্বাৰা দেখা গৈছে যে এই পদ্ধতিত মাটি চহ কৰি প্রতি হেক্টৰ মাটিত গড়ে ৬০ লিটাৰ ডিজেল ৰাহি কৰিব পৰা যায়আনহাতে এইটোও দেখা গৈছে যে প্রতি লিটাৰ ডিজেল পোৰাৰ বাবে প্রায় ২.৬ কি:গ্রাম কার্বন-ডাই- অক্সাইড গেছ নির্গত হয়। অর্থাৎ এই পদ্ধতিৰে কৰা খেতিত প্রতি হেক্টৰত ৬০X২.৬ =১৫৬ কি:গ্রাম কার্বন-ডাই- অক্সাইড গেছৰ নির্গমন ৰোধ কৰিব পৰা যায়। এনে বহুবোৰ উপকাৰলৈ লক্ষ্য ৰাখি বর্তমান এইবিধ কৃষি পদ্ধতিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে এই পদ্ধতিৰ আন উপকাৰসমূহ হ’ল:- 
১) এই পদ্ধতিত ইন্ধন, সময় আৰু শ্রম ৰাহি হোৱা হেতুকে কৃষকৰ বাবে লাভজনক।
২) মাটি প্রস্তুতিৰ বাবে সময় আৱশ্যক নোহোৱা বাবে বীজ ৭-১০ দিন আগতিয়াকৈ  সিঁচিব পাৰি ,যাৰ বাবে উৎপাদন হ্রাসৰ পৰিমাণ কম কৰাৰ লগতে বৰষুণৰ আগেয়ে চপাব পাৰি।
৩) এনে পদ্ধতিত কৰা খেতিত বন-বাত কম হয়।
৪) বীজ শাৰী শাৰীকৈ সিঁচিব পৰা যায়, যাৰ বাবে উৎপাদন যথেষ্ট ভাল হয়।



জিৰ’ টিলেজ পদ্ধতিত ল’বলগীয়া বিশেষ সতর্কতা
১) ধানখেতিত যিমান পাৰি সিমান ভূমিৰ ওচৰতে গোছাবোৰ কাটিব লাগে যাতে নৰাবোৰৰ উচ্চতা ১৫ চেঃমিঃৰ বেছি নহয়।
২) বীজ সিঁচা মেচিনটো মূল পথাৰত ব্যৱহাৰ আগেয়ে বীজ আৰু সাৰ অনুমোদিত পৰিমাণত পৰাকৈ পৃথকে পৃথকে মিলাই ল’ব লাগে।
৩) বীজ ৫-৭ চেঃমিঃতকৈ বেছি গভীৰতাত সিঁচিব নালাগে।
৪) দানাকাৰ ৰাসায়নিক সাৰহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। অন্যথা সাৰ প্রয়োগত অসুবিধা হব।
৫) বীজ সিঁচাৰ ১৫-২০ দিনৰ পাছত প্রথমবাৰ পানী দিব লাগে।
৬) মেচিন চলি থকাৰ সময়ত বীজ আৰু সাৰৰ নলীবোৰ যাতে বন্ধ হৈ নাযায় সেইটো লক্ষ্য কৰি থাকিব লাগে।  

() মধ্যমীয়া দ’/চানেকীয়া মাটিৰ বাবে সম্পদ সংৰক্ষন কৃষি প্ৰযুক্তি
আমাৰ কৃষকসকলে ধানখেতি চপাওতে সাধাৰনতে মাটিৰ সমানকৈ কাটি অথবা চুটিকৈ নৰা কাটি পোহনীয়া জন্তূৰ খাদ্য হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰে ।  যিসকলৰ পোহনীয়া জন্তু নাই তেওলোকে শালিধান চপোৱাৰ পিচত নৰাবিলাক জ্বলাই দিয়ে এইদৰে নৰাবিলাক জ্বলাই দিয়াৰ ফলত মাটিত থকা জৈৱিক পদাৰ্থ নষ্ট হয় লগতে মাটিত বাস কৰা উপকাৰী জীৱাণুবোৰ মৰি যায়
সেইদৰে পৰম্পৰাগতভাবে কৰা ধানখেতিত আমাৰ কৃষকসকলে খেতিৰ পথাৰখনত কঠিয়া ৰোৱাৰ আগেয়ে কেইবাবাৰো মাটি চহ কৰে, বিশেষকৈ বোকা দিয়াৰ সময়ত ফলত মাটিৰ গাঠনি বোৰ ভাঙি যায় আৰু মাটিত থকা জৈৱিক কাৰ্বনৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পায় এই জৈৱিক কাৰ্বনক কলা সোণ হিচাবে গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াৰ এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণ মাটি, পানী আৰু পোষক মৌলৰ সংৰক্ষণ তথা জীৱাণুৰ কাৰ্যদক্ষতাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নিম্নোক্ত সম্পদ সংৰক্ষণ প্ৰযুক্তিবোৰ ব্যৱহাৰ কৰি ধানখেতিৰ পিচত মাটিৰ অৱশিষ্ট জীপৰ সদব্যৱহাৰ কৰি সফলতাৰে পিচৰ এটা খেতি কৰিব পাৰে

 গ)  ‘ৰীলে’(Relay)অথবা উটেৰা(Utera)শস্য পদ্ধতি :
ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদৰ অধীনস্থ মেঘালয়ৰ বৰপানীস্থিত চৌহদত আৰু নগাঁওৰ চিলঙণীত কৰা গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে উপযুক্ত সম্পদ সংৰক্ষণ প্ৰযুক্তি, বিশেষকৈ বিনা চহে ধানখেতি চপোৱাৰ আগতেই শালিধানৰ পিচত ৰীলেশস্য হিচাবে দ্বিতীয় এটা শস্য যেনে তিচি, লামাহ, মচুৰ, মটৰ, সৰিয়হ আদি সফলভাবে কৰিব পাৰি অসমৰ মধ্য আৰু নামনি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু উত্তৰপাৰৰ সমতলভূমি জলবায়ু পৰিমণ্ডলৰ জিলাকেইখনৰ কোনো কোনো অঞ্চলত শালিধানৰ পিচত এইদৰে আন এটা খেতি ৰীলেহিচাবে কৰা দেখা যায় । গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰীলেপদ্ধতিৰে খেতি কৰিলে শস্যত উপদ্ৰৱ কৰা গুৰি কটা পোক (Cutworm)ৰ সমস্যাৰ পৰাও হাত সাৰিব পাৰি ।
 ৰীলেপদ্ধতিত শালিধান চপোৱাৰ ১৫-২০ দিনৰ আগেয়ে ওপৰত উল্লেখ কৰা শস্যবিলাকৰ শোধন কৰা বীজ অনুমোদিত পৰিমাণত সিঁচিব লাগে এই সময়ত পথাৰত জীপ থকাটো অতিকৈ আৱশ্যকীয় কথা, অন্যথা বীজৰ গজালি নোলাব ধানখেতি চপাওতে নৰাবিলাক ৰাখি আহিব লাগে যাতে ই মাটিৰ জীপ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখে লগতে বগাই যোৱা মাহজাতীয় শস্যবিলাক বগাবলৈ সুবিধা পায়
  
ঘ) বিনাচহে বেছি জীপ থকা মাটিত পোনপটীয়াকৈ বীজ সিঁচি (Surface Seeding) কৰা  খেতি
ঘেঁহু খেতি সাধাৰণতে শালিধানৰ খেতি চপোৱাৰ পিচত মাটি চহ কৰি ভালদৰে মৈয়াই সমান কৰি বীজ সিঁচা হয় । কিন্ত কেতিয়াবা ধান খেতি চপোৱাৰ সময়ত বা ইয়াৰ পিচতো মাটিত যথেষ্ট জীপ থকাৰ বাবে মাটি চহ  কৰিব পৰা নাযায় । তেনে ক্ষেত্ৰত শুকান অথবা ভিঁজাই লোৱা ঘেঁহুৰ বীজ ধান চপোৱাৰ কেইদিনমান আগেয়ে অথবা চপোৱাৰ ঠিক পিচতে সিক্ত/জীপযুক্ত মাটিত পোনপটীয়াকৈ সিঁচিব পৰা যায় । এই পদ্ধতিত মাটি চহ কৰাৰ কোনো খৰচ নাই । লগতে এইদৰে খেতি কৰিলে শস্যৰ প্ৰাবল্য দুগুনলৈ বৃদ্ধি কৰিব পাৰি আৰু বেছি ভূমিত ঘেঁহু খেতি কৰিব পৰা যায় । আৰ্থিক অৱস্থাৰ বাবে বহুতো খেতিয়কে মাটি চহ কৰিবৰ বাবে ট্ৰেক্টৰ আদি ভাড়া কৰিবৰ বাবে সমৰ্থ নহয় । তেনে ক্ষেত্ৰত বিনা চহে সঠিক জীপ থকা মাটিত বীজ সিঁচি ঘেঁহু খেতি কৰি কম খৰচতে ভাল উৎপাদন পাব পাৰে । অৱশ্যে এনেধৰণেৰে কৰা খেতিত কৃষি পদ্ধতিৰ কিছু সালসলনি ঘটাবলগীয়া হয় । যেনে-
ü খেতি কৰিবলগীয়া মাটিৰ জীপৰ পৰিমাণ অনুসৰি শুকান অথবা ভিঁজাই লোৱা(সাধাৰণ পানীত, -১০ ঘণ্টা)বীজ সিঁচা হয় যাতে সোনকালে ও সমভাবে গজালি ওলায় ।
ü যদি শুকান বীজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে বিৱলি বেলাতহে বীজ সিঁচিব লাগে যাতে বীজবিলাকে মাটিৰ পানী শুহি লোৱাত সহায় হয় আৰু শীতল পৰিৱেশত বীজ ফুলি উঠিব পাৰে ।
ü লক্ষ্য ৰাখিব লাগে যাতে শিপাবিলাকে খোপনি পোতালৈকে মাটি সংপৃক্ত অৱস্থাত থাকে । কিন্তু মাটিত পানী জমা হবলৈ দিব নালাগে ।
এই পদ্ধতিৰ লাভালাভ সমূহঃ
v  শস্য প্ৰাবল্য দুগুণ কৰি ঘেঁহু খেতিৰ মাটি-কালি বৃদ্ধি কৰিব পাৰি
v  খেতি কৰাৰ খৰচ শতকৰা ২৫-৩০ ভাগ ৰেহাই হয়, কাৰণ মাটি চহ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয় ।
v  এইদৰে ৰাহি হোৱা ধন আন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি ।
v  দুখীয়া কৃষকে মাটি চহ কৰাৰ বাবে গৰু-মহ ৰখা অথবা ট্ৰেক্টৰ ভাড়া কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই ।
v  মাটিত থকা অৱশিষ্ট জীপৰ সদব্যৱহাৰ হয় আৰু বীজতলী প্ৰস্তুত কৰিবৰ বাবে লগা পানী ৰাহি কৰে ।
v  অকণো সময় অপব্যয় নকৰাকৈ সময়মতে ঘেঁহুৰ বীজ সিঁচিব পাৰি । 

এই পদ্ধতিৰ মানি চলিবলগীয়া সাধাৰণ নিৰ্দেশনাসমূহ :
  üধানখেতি চপোৱাৰ এসপ্তাহ আগেয়ে অথবা চপোৱাৰ লগে লগেই মাটিত থেষ্ট জীপ থকা অৱস্থাত ঘেঁহুৰ বীজ সিঁচিব লাগে
  ü চৰাইৰ উপদ্ৰৱৰ পৰা ৰক্ কৰিবলৈ বীজবিলাক কেঁচা গোবৰৰ ঘোলৰ সৈতে শোধন কৰি সিচিঁব
  ü বীজ সিঁচাৰ -১০ দিনমানলৈকে মাটিত যঠেষ্ট জীপ ৰাখিব লাগে যাতে সহজে আৰু সোনকালে শিপা ওলায়
  ü বীজবিলাকে পানী শুহি লোৱাৰ পিচত যাতে শুকাই নাযায় আৰু পানী জমা যাতে নহয় সেইটো লক্ষ্য ৰাখিব লাগে
  ü বীজ সিঁচাৰ সময়ত সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই, সিঁচাৰ ১০-১৫ দিন পিচতহে সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে
  ü সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ সময়ত মাটিত জীপ থকাতো নিত্যান্তই প্ৰয়োজন
সামৰণি
ওপৰত কৰা আলোচনাৰ পৰা এইটো প্ৰতীয়মান হৈছে যে সংৰক্ষণ কৃষিয়ে কৃষি গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এটা নতুন চিন্তাধাৰাৰ সূচনা কৰিছে সংৰক্ষণ কৃষিৰ তিনিটা মূল বিষয়বস্তু হৈছে- মাটিৰ নুন্যতম ব্যাঘাত (জিৰটিলেজ), শস্যক্ৰমত ঢাকনি শস্য (cover crops) অৰ্ন্তভূক্তি আৰু শস্যৰ অৱশিষ্টাংশৰ দ্বাৰা মাটিৰ সুৰক্ষা আধুনিক কৃষি পদ্ধতিৰ তুলনাত সংৰক্ষণ কৃষি মাটিৰ গুণাগুণ বজাই ৰখাৰ মূল আধাৰ
সংৰক্ষণ কৃষি তথা সম্পদ সংৰক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিলে শ্ৰম, পানী আৰু শক্তি ৰাহি হোৱাৰ লগতে শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু আৰ্থিকভাবে লাভাম্বাবিত হয় লগতে সেউজ গৃহ গেচসমূহৰ নিৰ্গমণ হ্ৰাস কৰি গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি ৰোধ কৰে যদিওবা আমাৰ ৰাজ্যখনৰ কমসংখ্যক পথাৰতহে যান্ত্ৰিকীকৰণ হৈছে তথপিও আধুনিক কৃষি ব্যৱস্হাত হোৱা সম্পদসমূহৰ সৰ্বাত্মক অবক্ষয় ৰোধ কৰিবলৈ সংৰক্ষণ কৃষি পদ্ধতি অৱলম্বন কৰাৰ সময় আহি পৰিছে
বি:দ্র: আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্র, নগাঁৱৰ বছৰেকীয়া প্রতিবেদন আৰু Rice-Wheat Consortium-ৰ দ্বাৰা প্রকাশিত তথ্যৰ ভিত্তিত লেখাটো যুগুতাই উলিওৱা হৈছে- লেখক
বিজ্ঞানী, আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্র, নগাঁও

ম’বাইল: ৯৪৩৫১৬২৩৫৬